Συνέδρια

Wednesday, November 16, 2016

Σχολείο, φιλαναγνωσία, βιβλιοθήκες και η πραγματικότητα


Ένας απ' τους στόχους της πολιτείας είναι η προώθηση της φιλαναγνωσίας. Μπορεί να μην δηλώνεται πάντα ρητά, αποτελεί όμως δια βίου άρρητο στόχο και θεμελιώδη πυλώνα, όχι μόνο της εκπαίδευσης, της παιδείας, αλλά και της πολιτότητας.

Φιλαναγνωσία είναι ένας όρος που εκφράζει τη θετική σχέση αναγνώστη - βιβλίου, αλλά και τις εξειδικευμένες εκπαιδευτικές δραστηριότητες που στόχο έχουν τη διαμόρφωση της θετικής αυτής σχέσης. (Καρακίτσιος, Α., 2011). Προσομοιάζει περισσότερο με το γαλλικό "aime lire" (αγάπη για το διάβασμα), κάτι που περιλαμβάνει την ενίσχυση του εσωτερικού - κυρίως - κινήτρου (Μαλαφάντης, 2005), για τη δημιουργία δεσμευμένων αναγνωστών (engaged readers).

Έρευνες στον Ελληνικό χώρο σχετικά με το ζήτημα της φιλαναγνωσίας, εντοπίζονται σε ένα ευρύ ορίζοντα της τελευταίας 25ετίας. Σύμφωνα με  πρόσφατη έρευνα, το 50% των εκπαιδευτικών θεωρεί εξαιρετικής βαρύτητας το ρόλο του δασκάλου για την ενίσχυση της φιλαναγνωστικής διάθεσης των μαθητών, ενώ το 96% θεωρεί πως χρήζει να παίρνει π πρωτοβουλίες πέρα από όσα προβλέπει το Α.Π.Σ., ώστε να βοηθήσει τους μαθητές του να αγαπήσουν το εξωσχολικό βιβλίο. Οι εκπαιδευτικοί θεωρούν πως η ύπαρξη αναγνωστών και βιβλιοθηκών στο περιβάλλον των παιδιών, αλλά και το έργο που γίνεται στις σχολικές τάξεις αποτελούν τους κυριότερους παράγοντες παρώθησης των μαθητών στην ανάγνωση εξωσχολικών βιβλίων (Γκίβαλου, Πολίτης, Χαλκιαδάκης, Τσιάμπαση, 2011).

Η βιβλιογραφία αναφέρει πως η βιβλιοθήκη είναι απαραίτητη αφού, στηρίζει τα ενδιαφέροντα μαθητών και εκπαιδευτικών, συμβάλλει στη διεύρυνση των γνώσεων, στην αισθητική αγωγή των μαθητών και στην καλλιέργεια αναγνωστικού κινήτρου και φιλαναγνωστικής στάσης. Στη σύγχρονη λογική, δεν μπορεί να θεωρείται ως ένας χώρος εναπόθεσης βιβλίων στα ράφια, αλλά να διαθέτει ποικιλία μέσων και υλικών και να αξιοποιείται έτσι, ώστε να αποτελεί πυρήνα δράσης (Tilke, 1998).

Τι γίνεται στη σχολική πραγματικότητα;


Έρευνα των Σαΐτη, Χρ. και Σαΐτη, Α. (2001) κατέδειξε παράγοντες όπως η έλλειψη χώρου στέγασης ειδικά σχεδιασμένου για βιβλιοθήκη, η οικονομική στενότητα, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και ο χρόνος λειτουργίας των σχολικών βιβλιοθηκών εντός του σχολικού προγράμματος, λειτουργούν ανασταλτικά στην αξιοποίησή τους και στην αποκρυστάλλωση του ρόλου τους στη σύγχρονη πραγματικότητα.







Τι κάνουμε στην πράξη;

Πολλές και ευφάνταστες φιλαναγνωστικές δράσεις γίνονται τόσο στα πλαίσια της τυπικής, όσο και της άτυπης εκπαίδευσης. Δράσεις απλές, που ξεκινούν από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς στα πλαίσια της τάξης τους, μέχρι δράσεις που λαμβάνουν χώρο σε μουσεία, βιβλιοπωλεία, ακόμη και βιβλιοθήκες.

Πιο κάτω μπορείτε να δείτε ένα συνοπτικό περιγραφικό βίντεο σχετικά με Καλοκαιρινή Εκστρατεία Ανάγνωσης και Δημιουργικότητας που διοργάνωσε η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος με θέμα «Γίνε εξερευνητής του κόσμου».





Στην καθημερινή σχολική πρακτική, οι φιλαναγνωστικές δραστηριότητες περιορίζονται στο χώρο της τάξης, προσαρμοσμένες σ' αυτόν, στο πρόγραμμα, στην ύλη.

Είναι λυπηρό να προσπαθεί εκπαιδευτικός να οργανώσει σχολική βιβλιοθήκη και η απάντηση που λαμβάνει από αυτούς που θεωρητικά εφαρμόζουν πολιτικές, να εκφράζει την άποψη πως η βιβλιοθήκη αποτελεί ουραγό στους στόχους της σχολικής μονάδας. Η βιβλιοθήκη δεν είναι απλά 4 τοίχοι και ράφια με βιβλία. Αποτελεί έκφραση πολιτισμού και τέτοιες πρωτοβουλίες θα έπρεπε, αν όχι να υποστηρίζονται, τουλάχιστον να μην εμποδίζονται.

Κάποια παραδείγματα από το 12ο δημοτικό σχολείο Πάτρας, το 1ο δημοτικό σχολείο Κυμίνων και  18ο δημοτικό σχολείο Σταυρούπολης, αποδεικνύουν πως δεν είναι ακατόρθωτο:












Ας δούμε και σχολικές βιβλιοθήκες στο εξωτερικό:







Μπορεί να φαίνονται πολυδάπανες, άρα και στοιχείο δύσκολο, ή και ανεφάρμοστο, αν όμως τις αποδομήσουμε στα βασικά τους στοιχεία χρειάζονται ράφια, ή βιβλιοθήκες, κάτι που μπορούμε να συναντήσουμε στα σχολεία, ή με πολύ λίγα έξοδα να προμηθευτούμε από πολυκατάστημα, ή από κάποιο πρόθυμο γονέα. Χρειάζονται τραπέζια και καρέκλες, κάτι που επίσης βρίσκουμε στο σχολείο. Ένα χαλί, κάποια μαξιλαράκια επίσης δεν είναι και τόσο δύσκολο να βρεθούν. Ξεκινάμε με λίγα βιβλία τη συλλογή, την οποία σιγά - σιγά και μπορούμε να εμπλουτίσουμε. Σταδιακά, οι δημιουργίες των παιδιών βρίσκουν τη θέση τους. Αυτές μπορεί να αποτελούν και δομικό στοιχείο της βιβλιοθήκης.


Πάνω απ' όλα χρειάζεται κέφι, μεράκι και δημιουργικότητα, θετική διάθεση, ώστε να μην περιορίζεται ο καθένας στο τι κάνει στην τάξη του. Τέτοιου είδους πρωτοβουλίες χρειάζονται ανοιχτά μυαλά και καλή διάθεση και εκεί όπου συναντώνται εμπόδια, ή απροθυμία ώστε να αφεθούν αυτές οι δράσεις να λάβουν χώρο, να υπάρχει εκείνο το άτομο, ή εκείνα τα άτομα που να είναι ευαισθητοποιημένα, ώστε να αίρουν τις επιφυλάξεις. Διαφορετικά, η φιλαναγνωσία δεν αποτελεί πολιτική, αλλά όχημα για τους λίγους, ενώ το να αφήνονται τα εμπόδια ή η απροθυμία αυτών που έχουν λόγο στο σχολικό χώρο να αποτρέπουν την υλοποίηση αυτών των δράσεων, αποτελεί έκφραση εχθρικής διάθεσης προς το άτομο που το προτείνει.

Φυσικά, δεν είναι μόνο ο χώρος, αλλά και οι αντίστοιχες δραστηριότητες. Είναι όμως η αρχή. Εάν όντως η φιλαναγνωσία προωθείται στην τάξη, τότε ποιος ο λόγος να μην δημιουργηθεί ένας όμορφος και καλαίσθητος χώρος στο σχολείο, όπου να μπορεί κάποιος να χαθεί στο μαγικό κόσμο του βιβλίου; Υπάρχει εκπαιδευτικός ή παιδί που δεν θα ήθελε κάτι τέτοιο;






72
 


Το στοίχημα της φιλαναγνωσίας κερδίζεται όταν το παιδί «συναντηθεί» με ένα βιβλίο που να νιώσει ότι το εκφράζει σε βαθμό που θα μπορούσε να είχε γραφτεί από το ίδιο. «Κανείς, όμως, δεν είναι σε θέση να πει: αυτό το παιδί θα κάνει τη συνάντηση της ζωής του μ’ εκείνο το βιβλίο. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να πολλαπλασιάσουμε τις ευκαιρίες για συναντήσεις» (Poslaniek, 1991: 151).


Οι πολλαπλές ευκαιρίες για βιβλιοσυναντήσεις και εμψυχώσεις βιβλιοφιλίας και φιλαναγνωσίας, βοηθούν τα παιδιά να ανακαλύψουν τα δικά τους κίνητρα για διάβασμα και να εκφραστούν. Απορρίπτει κάθε έννοια καταναγκασμού, την οποία αντικαθιστά με την αίσθηση της αναγκαιότητας που θα εμφυσήσει ο εκπαιδευτικός – εμψυχωτής στα παιδιά προτείνοντας δραστηριότητες οι οποίες τα έλκουν στο διάβασμα και οι οποίες συνδυάζονται και με άλλες μορφές τέχνης.





Βιβλιογραφία:
1. Γκίβαλου – Κατσίκη, Α., Πολίτης, Δ., Χαλκιαδάκη, Α., Τσιάμπαση, Φ. (επιμ.) (2011). Καλλιεργείται η αγάπη για το διάβασμα; Τόποι ανάγνωσης και τρόποι εκπαίδευσης. Αθήνα:  Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση. Πρόγραμμα Επιστημονικών Μελετών 2011.
2. Καρακίτσιος, Α. (6 Σεπτεμβρίου 2011) Εισαγωγή στη φιλαναγνωσία. Στο: Καινοτόμες δράσεις ενίσχυσης της φιλαναγνωσίας των μαθητών (Επιμορφωτικό υλικό). Αθήνα: Ε.ΚΕ.ΒΙ. Πηγή στο διαδίκτυο:  http://www.philanagnwsia.gr/epimorfoseis/epimorfotiko-yliko/1583 epimorfotiko-yliko2   [Ημερομηνία ανάκτησης: 16/11/2016].
3. Μαλαφάντης, Κ. (2005). Το παιδί και η ανάγνωση. Στάσεις, προτιμήσεις, συνήθειες. Αθήνα: Γρηγόρης.
4. Ποσλανιέκ, Κριστιάν (1991) Να δώσουμε στα παιδιά την όρεξη για διάβασμα. Απόδοση: Στέση Αθηνή, Αθήνα: Καστανιώτη
5. Σαϊτης, Χρ., Σαϊτη, Α. (2002). Σχολικές βιβλιοθήκες. Αθήνα: Ατραπός.