Συνέδρια

Saturday, October 22, 2016

Ιστορίες ... άκρως εμπιστευτικές

Ιστορίες ... άκρως εμπιστευτικές: κοινωνικό σχόλιο και διαρροές


Διαβάζοντας στον τύπο εδώ και χρόνια, αλλά και κατ' όπιν προσωπικών εμπειριών (απ' αυτές που σου διαλύουν το στομάχι και κάθε ίνα της ύπαρξής σου), ένα ζήτημα μου τριβελίζει το μυαλό: των κουτσομπολιών. Όχι εκείνων των καθημερινών - ξέρετε εσείς - τι φόρεσε η Angelina Jolie, η νέα ταινία του George Clooney. Εκείνων όπου ένας λέει κάτι (πιθανόν όχι για πρώτη φορά), γίνεται viral στην πλάτη συγκεκριμένου ατόμου, αφού αφήνεται να διασύρεται το όνομά του - ακόμη κι' όταν το ίδιο το άτομο θέτει αυτό το ζήτημα σε ανώτερους τη θέση, στον επαγγελματικό του χώρο.

Κάποιες σκέψεις, λοιπόν. Πρώτα απ' όλα, κάθε χώρος - και δη επαγγελματικός - δεν είναι αυστηρά απομονωμένος και ερμητικά κλειστός. Το ανθρώπινο δυναμικό αναπτύσσει σχέσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται από πληθώρα συναισθημάτων, απόρροια γεγονότων. Έτσι, μπορεί να γελάσουμε, να εκνευριστούμε, να κουραστούμε με μια κατάσταση, ένα άτομο, ένα πλήθος ατόμων. Ο προσωπικός χαρακτήρας του καθενός, η αίσθηση του χιούμορ του, ο τρόπος έκφρασής του - επίσημος και ανεπίσημος - διαφέρει. Είναι δυνατόν μόνο μία φορά, σε συγκεκριμένο συγκείμενο να αφεθεί να εκφράσει μια συμπεριφορά; Κάτι τέτοιο δεν έχει κάποια τυπικά χαρακτηριστικά τα οποία μπορούν να επαναληφθούν ή και έχουν επαναληφθεί; Μία συμπεριφορά εμφανίζεται στα ξαφνικά και το ίδιο ξαφνικά εξαφανίζεται;

Το ζήτημα και το πρόβλημα βρίσκεται στο να αποδίδεται η μεταφορά του όποιου σχολίου στο ίδιο άτομο. Γιατί είναι πρόβλημα; Πάμε να το αναλύσουμε, λογικά και απλά!

1. Σε κάθε επίπεδο, κανείς δεν θέλει και δεν εκτιμά το "καρφί", ή "the snitch". Μεγάλος, μικρός, άνθρωπος, εξωγήινος. Κανείς! Από την παιδική ηλικία, αυτό είναι εμφανές. Άρα... γιατί ο όποιος λογικός άνθρωπος να θέλει να κάνει κάτι που θα του δυσκολέψει κάθε είδους σχέση, θα τον κάνει αντιπαθή, ρεζίλι, κοινώς ρεντίκολο σε κάθε ζωντανό και έμψυχο ον;

2. Ο χώρος εργασίας έχει να κάνει σε τεράστιο βαθμό με τις ανθρώπινες σχέσεις. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι το θεμέλιο στο οποίο στηρίζεται η συνύπαρξη, η καλή καθημερινότητα, αλλά και η ανταπόκριση. Γιατί ο οποιοσδήποτε να θέλει να κάνει κάτι, το οποίο θα τον φέρει αντιμέτωπο με μειωτική συμπεριφορά, έλλειψη σεβασμού, αισθήματα αηδίας;

3. Ο χώρος εργασίας είναι πολύ αυστηρός με τέτοια θέματα. Πέραν της κοινωνικής προέκτασης, υπάρχει και η νομοτυπική. Γιατί κάποιος να κάνει κάτι το οποίο θα του επιφέρει την απόλυση (σύμφωνα με γραπτή νομοθεσία); Γιατί κάποιος να κάνει κάτι που θα αποτελεί κοινωνική, διαπροσωπική, ακαδημαϊκή και επαγγελματική αυτοκτονία; Όχι μόνο απ' τον συγκεκριμένο χώρο εργασίας, αλλά και από όλους, αφού κάτι τέτοιο συντελεί αρνητικά στην εύρεση άλλης ευκαιρίας, αφού αφορά τον χαρακτήρα;

4. Όταν προϋπάρχουν θέματα διαφωνιών με άτομα απ' τα οποία εξαρτάται η εργασία σου και η πορεία σου, γιατί ο οποιοσδήποτε να κάνει κάτι που θα απομειώσει τα επιχειρήματά του και τη δυναμική τους; Ειδικότερα δε, αν αυτός ο κάποιος έχει προσφορά και επιτυχίες στο ενεργητικό του, γνώσεις, δεξιότητες, επάρκεια, ικανότητες, αλλά και γενικότερη στάση - αποδεδειγμένη - που διαφώνησε με την υιοθέτηση, ή και μη υιοθέτησή τους - τουλάχιστον στο βαθμό που θα έπρεπε; Γιατί το όποιο νοήμον ον, να κάνει κάτι που θα απομειώσει το κύρος του, την ύπαρξή του σε όλους τους τομείς;

5. Ίσως θεωρείται πως είναι δύσκολο να διερευνηθεί ένα ζήτημα τέτοιας φύσης. Και όμως. Δεν μπορεί κάποιος να εμφανίζει στα ξαφνικά μια συμπεριφορά. Ειδικά, μια τέτοια συμπεριφορά η οποία δεν ταιριάζει με την παρουσία του. Για παράδειγμα, πώς είναι δυνατόν κάποιος να διαδίδει παντού κάτι, όταν είναι μονίμως απομονωμένος; Επιπλέον, πώς είναι δυνατόν να γίνεται viral το συγκεκριμένο ζήτημα και να υπάρχει δεύτερο γεγονός, πόσο μάλλον τρίτο και πάει λέγοντας; Ποιο νοήμον άτομο και ικανός επαγγελματίας, δεν προσέχει ώστε να μην δώσει Κ Α Μ Ι Α   Α
Φ Ο Ρ  Μ Η στον "κουτσομπόλη", στο "καρφί"; Γιατί να θέλει και αυτός να εκτίθεται με αυτό τον τρόπο;

Το ίδιο συμβαίνει όμως και απ' την άλλη πλευρά. Είναι δυνατόν μια συμπεριφορά, μια στάση, ένας τύπος σχολίου, ή άλλη πληροφορία να εμφανίζεται στα ξαφνικά, μπροστά στο "καρφί" και να εξαφανίζεται σε όλες τις άλλες περιπτώσεις; Τότε, αυτό είναι απλά "στημένο". "Στημένο" γιατί, αν όντως συμβαίνει κάτι τέτοιο, γίνεται για να θιχτεί το συγκεκριμένο άτομο ως "καρφί", ενώ αν όχι, πώς μπορείς να γνωρίζεις, ή να δεχθείς ότι ήταν το συγκεκριμένο άτομο (ειδικότερα όταν προϋπάρχουν όλα τα άλλα σημεία που θέτονται σ' αυτή την ανάρτηση); Το γεγονός δε, πως ΟΟΟΟΟΟΛΑ φορτώνονται σε ένα όνομα, ή αφήνονται να φορτωθούν σε ένα άτομο, ή αφήνεται το όνομα ενός ατόμου να διασύρεται, είναι μια μορφή mobbing * . (Παρόλο που  το άτομο αυτό έθιξε το θέμα ως εκεί που δεν πάει πιο πάνω, διακινδυνεύοντας πειθαρχικές διώξεις, ακόμη και ατιμωτική απόλυση και φυσικά την αντίστοιχη σφραγίδα και βούλα ως "μη ακέραιου χαρακτήρα", "μη εχέμυθου προσώπου", "αναξιοπρεπούς", "ανέντιμου" και πάει λέγοντας).

6. Μία κοινοποίηση δεν περιλαμβάνει μόνο ένα άτομο. Περιλαμβάνει τον πομπό, τους πρωτογενείς δέκτες και τους δευτερογενείς δέκτες. Πώς μπορεί να χρησιμοποιείται πάντα το όνομα ενός ατόμου; Καλό είναι να γνωρίζουμε πως, πριν εκστομίσουμε κάτι, η ευθύνη δεν βαραίνει και δεν αποδίδεται σ' εκείνον που υποδεικνύει ο οποιοσδήποτε - που μπορεί να έχει και τον όποιο άλλο λόγο.

7. Κάτι που μου κάνει ιδιαίτερη εντύπωση είναι το εξής: ακόμη και να θέλει κάποιος να μεταφέρει μια πληροφορία, να διαδώσει κάτι, γιατί εσύ να τη δεχτείς και να τη μεταφέρεις παρακάτω; Επιπλέον, αυτή η μεταφορά είναι μόνο κοινωνικής φύσης, ή φθάνει και στα κατάλληλα αυτιά στον επαγγελματικό χώρο; Στη δεύτερη περίπτωση, ποιος ήταν ο σκοπός; Να διαμαρτυρηθείς για τον πυρήνα της πληροφορίας; Γιατί είσαι ηθικό άτομο; Γιατί ενδιαφέρεσαι για το καλό και το σωστό; Τότε, γιατί να αποδόσεις την πληροφορία σε συγκεκριμένο άτομο; Αφού - αν μη τι άλλο - θα χάσεις τον "πληροφοριοδότη" σου. Θα βρει άλλο πρόθυμο αυτί, το οποίο πιθανόν να διαθέτει κλειστό στόμα.




7. Το επιχείρημα πως το "καρφί", ο "κουτσομπόλης" χαρακτηρίζεται ως "υπέρμετρα φιλόδοξος" και "χτυπά πισώπλατα" για να προχωρήσει, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό. Αντίθετα, κάποιος με φιλοδοξίες και στόχους, χρειάζεται να προσέχει διπλά και τριπλά, αφού η ακεραιότητα χαρακτήρα, η εντιμότητα, η εχεμύθεια, η απόλαυση σεβασμού και κύρους είναι απαραίτητα στοιχεία και
(α) επηρεάζουν τη συνολική εικόνα και εργασία
(β) αξιολογούνται
(γ) θεωρούνται προαπαιτούμενα (τόσο από άγραφους κανόνες, όσο και από γραπτούς)

8. Το να μην λάβει κάποιος θέση, που το καθήκον του είναι τέτοιο που οφείλει, αποτελεί θέση. Αποτελεί θέση υιοθέτησης του διασυρμού του ονόματος συγκεκριμένου ατόμου. Για να τεθεί τέρμα σε κάτι τέτοιο, χρειάζεται να λάβει θέση. Αλλιώς, ενισχύεται το mobbing *, ή αλλιώς το bullying.
Επιπλέον, δεν μπορεί να τεθεί τέτοιο ερώτημα στα "θύματα". Απλούστατα γιατί επηρεάζει πολλές ζωές και θα επηρεάζει εις βάθος χρόνου. Είναι ένα πρόβλημα, το οποίο χρειάζεται να ξεκαθαρίζεται. Ιδιαίτερα όταν το άτομο που διασύρεται, θέτει το ίδιο τέτοιο ζήτημα και η απάντηση που παίρνει είναι αδιάφορη (δεν κατάλαβα κάτι, μήπως είναι ιδέα σου, δεν αντιλήφθηκα κάτι).
Αποτελεί θέση μάλιστα, όταν απλά επιβεβαιώνονται προανειλημμένες αποφάσεις, οι οποίες - τυχαία, πάντοτε - είχαν να κάνουν με τομέα όπου το άτομο απέδειξε την αξία του και τη στάση του, τον χαρακτήρα του. Γιατί χρειάζεται κάτι τέτοιο; Μα φυσικά, γιατί το άτομο είχε διαμαρτυρηθεί - γραπτώς και ενυπογράφως! Και φυσικά, χρειάζεται να επιβεβαιωθεί κάτι τέτοιο, όταν η καριέρα, πιθανόν να  εξαρτάται από την επιβεβαίωση - και δεν μιλώ μόνο για ένα άτομο.
Λαμβάνουμε ακόμη θέση όταν, βρίσκουμε κάποιο τρόπο να επιβραβεύσουμε τα "θύματα". Όχι μετά από κάποιο χρονικό διάστημα. Το ίδιο χρονικό διάστημα. Όλους. Διερωτώμαι τώρα εγώ: κάποιος ο οποίος αναγνωρίζει και εκτιμά τις ικανότητες και δεξιότητες ενός εργαζομένου (οι οποίες αναμφίβολα υπάρχουν), χρειάζεται να επιλέξει το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα;
Ας το προχωρήσουμε ένα βήμα παρακάτω. Αν όντως είχαν προϋπάρξει τα όποια "συμβάντα", ατυχή ή μη, τα οποία διαδόθηκαν, ουσιαστικά επιβεβαιώνουμε πως τα προσυπογράφουμε και τα ενισχύουμε. Άρα, αφού δεν έγινε και κάτι, προς τι ο λόγος; Για δεύτερο και τρίτο περιστατικό και πάει λέγοντας;

Επιπλέον, προσδίδουμε αναγνώριση και άρα έμμεση υποστήριξη στα συγκεκριμένα άτομα. Εμμέσως πλην σαφώς, δηλώνουμε πως υιοθετούμε την απόδοση των γεγονότων σε τρίτο άτομο, "αθωώνοντας" ουσιαστικά όλους τους υπόλοιπους! Τότε, γιατί όταν γίνονταν τα  περιστατικά  δεν παρεμβαίναμε;
Διερωτώμαι επίσης, αν  στα υψηλά διαζώματα δεν συζητούνται θέματα για όσους βρίσκονται στα χαμηλότερα διαζώματα - στα πλαίσια διεκπεραίωσης καθηκόντων. Είναι δυνατόν μετά από μια τέτοια στάση, να έχει λεχθεί το ό,τι διαφορετικό; Σ' αυτά τα πλαίσια και πάλι, η "ρετσινιά" μένει, εκτός από όλους τους άλλους τομείς.
Αυτά αποτελούν θέση και δεσμεύουν τον όποιο εργοδότη! Όχι μόνο στον επαγγελματικό χώρο, αλλά και σε όλες τις προεκτάσεις που μια τέτοια κατάσταση έχει στη ζωή του όποιου ατόμου.

9. Κάποιος μπορεί να ισχυριστεί πως η όποια τοποθέτηση αποτελεί ζήτημα ενοχών, τύψεων, συνεπειών στη ζωή του. Είναι όμως όντως έτσι;
Πώς κάποιο άτομο τόσο αδίστακτο, που έκανε τόσο τρομερό κακό σε τόσους ανθρώπους, να μπορεί να αισθανθεί ποτέ ενοχές και τύψεις; Αυτές είναι για τους ευαίσθητους. Μα οι ευαίσθητοι, δεν κάνουν κάτι που θα προξενήσει κακό στους άλλους και στον εαυτό τους.
Επιπλέον, όταν θέτει τις θέσεις του, αυτές στηρίζονται σε επιχειρήματα. Λέγονται ευθέως στα άτομα που τους αφορά. Δεν δέχεται τη χρήση συναδέλφων για τους όποιους σκοπούς (αποδεδειγμένο - με επίσημη βούλα). Χαρακτηρίζεται ως "επαναστάτης". Δεν διστάζει να διαφωνήσει γραπτώς και ενυπογράφως. Δεν διστάζει να κοινοποιήσει τις θέσεις του, γύρω από ζητήματα που αφορούν το κοινό καλό.
Τις συνέπειες ... τις αναλύσαμε πιο πάνω. Ύστερα, ένα άτομο που διαθέτει τη νόηση να επιχειρηματολογήσει, σίγουρα τη διέθετε ώστε να μην κάνει όσα του καταλογίζουν και να προσπαθήσει να προφυλαχθεί με κάθε κόστος, ακόμη και της αυτοαπομόνωσης.

10. Ένα άτομο το οποίο δεν διαθέτει τις γνώσεις, τις ικανότητες και τις δεξιότητες, γιατί να θέλει να στρέψει πάνω του αρνητικά τα φώτα και για τον τελευταίο τομέα, τον χαρακτήρα του; Επίσης, αφού δεν διαθέτει τα πιο πάνω, γιατί είχε επιτυχίες και προσφορά; Γιατί έβγαινε αποτέλεσμα, ακόμη και κάτω από απάνθρωπες συνθήκες που ουδόλως τιμητικές είναι για τους εμπλεκόμενους - άτομα και φορείς; Εξάλλου, αν όντως δεν αξίζει, γιατί δεν του αναγνωρίσαμε αυτά που έπρεπε, τα οποία απλά δεν θα είχαν το όποιο αντίκρισμα; Αν όντως δεν αξίζει, γιατί είχε τις επιτυχίες που είχε, χωρίς ευνοϊκές συνθήκες;

11. Μια μικρή  λεπτομέρεια. Τα συγκεκριμένα περιστατικά που αποδόθηκαν στο εν λόγω άτομο ήταν τα μόνα που διέρρευσαν, που διαδόθηκαν, που έγιναν viral; Όχι, βέβαια! Τότε, πώς μπορούν να μετατραπεί το όνομα ενός ατόμου σε "χώρο ταφής απορριμμάτων";

12. Ακόμη μια μικρή λεπτομέρεια. Ένα άτομο για να "τα προλαβαίνει" σε τρίτους, δεν πρέπει να κάνει τίποτα άλλο στη ζωή του, παρά μόνο να "κουτσομπολεύει" και να "καρφώνει". Όταν αυτό το άτομο διαθέτει μια πλούσια μορφωτική και πνευματική δράση, δεν έχει χρόνο, διάθεση, ενδιαφέρον για "κοινωνικό σχόλιο".

13. Δεν θα μπορούσα παρά να μην ενσωματώσω κάτι που τα λέει όλα:



Πριν κλείσω, ας κρατήσουμε αυτό που όλοι γνωρίζουμε, αλλά λίγοι συνειδητοποιούμε. Πως πίσω από κάθε περιστατικό, κρύβεται μια αιτία. Πως στόχος είναι ο διασυρμός. Πως αυτά τα περιστατικά, λαμβάνουν διαστάσεις χιονοστιβάδας. Πως έχουν τεράστιες επιπτώσεις στη ζωή κάποιου. Ας είμαστε λοιπόν προσεκτικοί με αυτά που ακούμε, εισακούμε, υιοθετούμε, μεταδίδουμε. 

Υ.Γ.1. Ένας τέτοιος χαρακτήρας θα "έβγαινε λάδι", αμέσως μόλις του αποδίδονταν τα καθέκαστα. Και όχι με αξιοπρεπή τρόπο!
Υ.Γ.2. Ένα τέτοιο άτομο χρειάζεται την κοινωνική αποδοχή και την εγκυρότητα και αξιοπιστία σε αυτά που μεταφέρει. Δεν θα απομονωνόταν και σίγουρα δεν θα έθετε εαυτόν στις διαθέσεις οποιουδήποτε να του θέσει την όποια παγίδα.

___________________________________________________________________________________

Ο Πλάτωνας στην "Απολογία Σωκράτους", κάνει σχετική αναφορά. Ο Σωκράτης θεωρεί πως, έχει έρθει σε μεγάλη αμηχανία, αφού βρίσκεται στην ανάγκη να απολογείται, χωρίς να αποκρίνεται κανείς, παρομοιάζοντας τη θέση του σαν αυτή ενός μαχητή εναντίον ενός αόρατου εχθρού. Επιπλέον, διερωτάται πώς είναι δυνατόν να είναι τόσο αμαθής, ώστε να προκαλέσει τόσο μεγάλο κακό στον εαυτό του, όσο αυτά που του καταλογούν;

Η ομορφιά και το μεγαλείο της ανθρώπινης φύσης, σε όλη του την κλίμακα, από αρχαιοτάτων χρόνων.

___________________________________________________________________________________
*

Για όσους διερωτώνται τι είναι το mobbing, ας ρίξουμε μια ματιά στη βιβλιογραφία. Το 1993, το Εθνικό Συμβούλιο Εργασιακής Ασφάλειας και Υγείας της Σουηδίας, εξέδωσε ένα κανονισμό με νομικό χαρακτήρα, το οποίο απαγορεύει τη ψυχοκοινωνική θυματοποίηση στο χώρο εργασίας (mobbing). Έτσι, το mobbing και ο αποκλεισμός από την αγορά εργασίας (και κάθε είδους πτυχής αυτής, συμπληρώνω εγώ), θα μπορεί, αν όχι να αποκλειστεί τελείως, τουλάχιστον να ελαχιστοποιηθεί.

Οι Gustafson και Leymann, πρώτοι το 1984, ασχολήθηκαν με το ζήτημα "mobbing". Αυτό γιατί, μετά από έρευνες, κατέδειξαν τις σοβαρές συνέπειες που έχει η κατάσταση που περιγράφεται ως "mobbing", στους ενήλικες που την υφίστανται.

"Mobbing can be referred as "ganging up to someone", "bullying", or "psychological terror". 1

Επέλεξα να παραθέσω την πιο πάνω περιγραφή, αφού οι φράσεις και οι λέξεις στα εισαγωγικά, αποδίδουν εννοιολογικά όλο το περιεχόμενο. Συνεχίζουν οι Gustafson και Leymann σημειώνοντας πως, αυτού του είδους η συμπεριφορά στην οποία υποβάλλεται και αντιμετωπίζει ο εργαζόμενος, αποτελεί μια συστηματική διαδικασία στιγματοποίησης και καταπάτησης των πολιτικών  δικαιωμάτων του εργαζόμενου. Εις βάθος χρόνου, ο εργαζόμενος μπορεί να οδηγηθεί σε περιθωριοποίηση στο χώρο εργασίας, υποβαλλόμενος σε κάθε είδους αποκλεισμό.

Το mobbing περιλαμβάνει εχθρική και ανήθικη συμπεριφορά προς ένα εργαζόμενο. Αυτή η συμπεριφορά συμβαίνει συχνά και για μακρά περίοδο (τουλάχιστον 6 μήνες). Ως συνέπεια αυτής, το άτομο που την υφίσταται έχει να αντιμετωπίσει μια σειρά από συνέπειες που αφορούν στην υγεία του (ενδεικτικά αναφέρεται το PTSD: post traumatic stress disorder), αλλά και στο χώρο - αγορά εργασίας, στον κοινωνικό χώρο και με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Η σχέση και πυραμίδα εξουσίας που ενυπάρχει και λειτουργεί σε κάθε χώρο εργασίας, καθιστά τους υφιστάμενους επιρρεπείς στο mobbing. Ειδικότερα όταν τα άτομα στις πιο ψηλές βαθμίδες της πυραμίδας, μπορούν, αφού δεν υπάρχει κάποιος να τους σταματήσει, ή έστω να επιληφθεί του θέματος.


Στο mobbing, ο αποκλεισμός ενός υφιστάμενου δεν είναι το μόνο ζήτημα. Όταν αποκλείεται κάποιος, ένας τρίτος επωφελείται. Ας δούμε πολύ περιληπτικά μια ενδεικτική περίπτωση, την οποία ο πρωταγωνιστής μας βίωσε κατ' επανάληψη.

Το mobbing έχει επίσημη βούλα, απ' τη στιγμή που λαμβάνει χώρα, κάποιοι θεωρούν πως ο εργοδότης  δεν δεσμεύεται και από τη στιγμή που επίσημες, γραπτές επιστολές παραμένουν αναπάντητες από κάθε επαγγελματία, κατά παράβαση θεμελιώδους νόμου.



1.  Leymann, H., Gustaffson, A. (1996). Mobbing at Work and the Development of Post-traumatic Stress Disorders. European Journal of Work and Organizational Psychology, 5, (2), p. 251 – 275.